Τέλος εποχής για τα barcode: Το QR code έρχεται παντού - Τι θα αλλάξει στις συσκευασίες από το 2027
Τα barcode βρίσκονται σε περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο προϊόντα και σκανάρονται δισεκατομμύρια φορές κάθε ημέρα σε όλο τον κόσμο.
Ο μηχανικός Masahiro Hara, εμπνευσμένος από το επιτραπέζιο Go, δημιούργησε τον κώδικα QR για να λύσει το πρόβλημα των πολλαπλών barcode. Η εταιρεία του, Denso, κατοχύρωσε την τεχνολογία αλλά τη διέθεσε δωρεάν για δημόσια χρήση.
Το barcode καθιερώθηκε ως βιομηχανικό πρότυπο το 1974, δημιουργώντας ένα ισχυρό μονοπώλιο. Ο οργανισμός GS1 ανέλαβε την έκδοση των κωδικών, κυριαρχώντας στο λιανεμπόριο για σχεδόν 50 χρόνια σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο προϊόντα.
Ο οργανισμός GS1 ανακοίνωσε την αντικατάσταση του barcode από το QR code έως το 2027. Η μετάβαση, γνωστή ως Sunrise 2027, επιτρέπει την ενσωμάτωση περισσότερων πληροφοριών για την προέλευση, τα συστατικά και την ασφάλεια των προϊόντων.
Η μετάβαση απαιτεί σημαντικές αλλαγές στα συστήματα των επιχειρήσεων και δημιουργεί προκλήσεις. Οι εταιρείες που θα καθυστερήσουν κινδυνεύουν να μείνουν εκτός αγοράς, ενώ οι καταναλωτές θα έχουν πρόσβαση σε περισσότερες στοχευμένες πληροφορίες.
Τα barcode που βρίσκονται πάνω σχεδόν σε κάθε προϊόν που αγοράζουμε οδεύουν προς το τέλος της εποχής τους. Όχι επειδή απέτυχαν, αλλά επειδή η τεχνολογία έχει πλέον βρει έναν τρόπο να χωρέσει πολύ περισσότερες πληροφορίες σε έναν μικρό κώδικα σε σχήμα τετραγώνου, το QR code.
Η ιστορία ξεκινά το 1992, σε ένα εργοστάσιο της Denso, θυγατρικής της Toyota, στην Ιαπωνία. Οι εργαζόμενοι είχαν φτάσει να πνίγονται στα barcode. Ορισμένα εξαρτήματα της γραμμής παραγωγής έφεραν έως και 10 διαφορετικά barcode, προκειμένου να καταγράφονται όλα τα στοιχεία παρακολούθησής τους. Οι εργαζόμενοι τα σκάναραν ένα προς ένα, εκατοντάδες φορές την ημέρα.
Ο μηχανικός Masahiro Hara, μέλος της ομάδας που ασχολούνταν με τα barcode, αναζητούσε μια λύση. Η σκέψη του ήταν απλή: αν μπορούσε να δημιουργήσει έναν κώδικα δύο διαστάσεων αντί για έναν μονοδιάστατο, θα μπορούσε να αποθηκεύει πολύ περισσότερες πληροφορίες και να περιορίσει τα 10 scans σε ένα.
Η έμπνευση ήρθε από ένα απρόσμενο μέρος
Η έμπνευση ήρθε από ένα απρόσμενο μέρος. Στην καντίνα της εταιρείας, ο Hara παρατηρούσε τους συναδέλφους του να παίζουν Go, το επιτραπέζιο παιχνίδι με τα ασπρόμαυρα πιόνια πάνω σε ένα πλέγμα. Η αντίθεση ανάμεσα στα μαύρα και τα λευκά τετράγωνα τον βοήθησε να σχεδιάσει αυτό που θα γινόταν το QR code. Ένας κώδικας που μπορούσε να διαβαστεί από οποιαδήποτε γωνία και να αποθηκεύσει έως και 200 φορές περισσότερα δεδομένα από τα barcode που χρησιμοποιούνται στα προϊόντα.
Μετά από ενάμιση χρόνο δουλειάς, η Denso κατοχύρωσε την τεχνολογία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Αντί όμως να απαιτήσει δικαιώματα χρήσης, δημοσίευσε τις προδιαγραφές, επιτρέποντας σε οποιαδήποτε εταιρεία να τη χρησιμοποιήσει δωρεάν. Αυτή η απόφαση βρίσκεται σήμερα πίσω από μια αλλαγή που αναμένεται να επηρεάσει σχεδόν κάθε προϊόν που αγοράζουμε.
Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος της αλλαγής, πρέπει να γυρίσει στο 1974. Τότε, σε ένα σούπερ μάρκετ στο Τρόι του Οχάιο, ένας ταμίας σκάναρε το πρώτο barcode στον κόσμο, τυπωμένο πάνω σε ένα πακέτο τσίχλες Wrigley's Juicy Fruit.
Οι έμποροι λιανικής και οι κατασκευαστές είχαν προηγουμένως δημιουργήσει μια επιτροπή και είχαν επιλέξει το Universal Product Code, το UPC, ως ενιαίο βιομηχανικό πρότυπο. Η επιλογή αυτή δημιούργησε ένα ισχυρό «network effect»: όσο περισσότερα καταστήματα απαιτούσαν UPC στα προϊόντα τόσο περισσότεροι κατασκευαστές ήταν υποχρεωμένοι να τα χρησιμοποιούν. Και όσο περισσότερα προϊόντα έφεραν UPC τόσο περισσότερο οι έμποροι χρειάζονταν scanners.
Το σύστημα έφτασε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι έως το 1980 και εξελίχθηκε σε ένα αυτοτροφοδοτούμενο μονοπώλιο. Η Uniform Code Council, που σήμερα ονομάζεται GS1, απέκτησε την αρμοδιότητα να εκδίδει τα πρώτα έξι ψηφία κάθε barcode, τα λεγόμενα company prefixes. Για τα προϊόντα που πωλούνται στο οργανωμένο λιανεμπόριο δεν υπάρχει ουσιαστικά εναλλακτικό μητρώο.
Η επανάσταση στο ράφι
Σήμερα η GS1 χρεώνει ετήσια τέλη αδειοδότησης για τα company prefixes, ανάλογα με το μέγεθος της εταιρείας. Τα barcode έχουν κυριαρχήσει στο λιανεμπόριο για περίπου μισό αιώνα, βρίσκονται σε περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο προϊόντα και σκανάρονται δισεκατομμύρια φορές κάθε ημέρα σε όλο τον κόσμο.
Πριν από δύο χρόνια, όμως, η GS1 ανακοίνωσε ότι το barcode θα αρχίσει να δίνει τη θέση του στο QR code. Η αλλαγή, που ονομάζεται Sunrise 2027, σηματοδοτεί μια παγκόσμια μετάβαση, καθώς οι επιχειρήσεις λιανικής αρχίζουν να υιοθετούν κώδικες δύο διαστάσεων.
Ο λόγος έχει να κάνει και με τον περιορισμένο χώρο πάνω στις συσκευασίες. Ένα προϊόν πρέπει σήμερα να διαφημίζεται, να πληροί τις νομικές απαιτήσεις, να εξηγεί τη χρήση του και να παρέχει πληροφορίες για την προέλευση, τα συστατικά, τη γνησιότητα και την απόρριψή του. «Αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες μάχες μου» λέει η Nicole Light, ιδρύτρια και CEO της Power in Packaging, η οποία έχει εργαστεί σε συσκευασίες από αρώματα και ποτά μέχρι κρέας, θαλασσινά και βερνίκια νυχιών.
Οι ανάγκες αυτές έγιναν ακόμη πιο έντονες μετά τις ανακλήσεις τροφίμων στις αρχές της δεκαετίας του 2020. Το πρόβλημα είναι ότι ένα παραδοσιακό barcode μπορεί να δείξει ποιο είναι ένα προϊόν, αλλά όχι από πού προέρχεται.
Μετά τις ανακλήσεις κρεμμυδιών το 2020 και το 2021 και το περιστατικό με το φιστικοβούτυρο το 2022, η FDA απαίτησε από τους κατασκευαστές λεπτομερέστερη παρακολούθηση των προϊόντων στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Το QR μπορεί να συνδέσει το προϊόν με πληροφορίες για την προέλευση και τη γνησιότητά του, τα συστατικά και τα αλλεργιογόνα, την ημερομηνία λήξης, το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα, αλλά και τη φροντίδα και την απόρριψή του. Ο ίδιος κώδικας μπορεί να χρησιμοποιείται στο ταμείο, στην αποθήκη και από τον καταναλωτή.
«Αυτό δεν είναι πλέον ένα φουτουριστικό πείραμα» λέει η Kate Hardcastle, επιχειρηματική στρατηγός και συγγραφέας του The Science of Shopping. Σύμφωνα με έρευνα που έχει πραγματοποιήσει μαζί με την GS1, σχεδόν οι μισοί έμποροι λιανικής έχουν ήδη αρχίσει να ενσωματώνουν δυνατότητες QR. «Η υποδομή του shopping ξαναγράφεται ήδη».
Η μετάβαση δεν είναι τόσο απλή
Για τις επιχειρήσεις, πάντως, η μετάβαση δεν είναι τόσο απλή όσο η εκτύπωση ενός τετραγώνου πάνω σε μια συσκευασία. Πρέπει να αλλάξουν τα συστήματα που επικοινωνούν με τους κώδικες, ο τρόπος αποθήκευσης των δεδομένων και οι ετικέτες των προϊόντων. Η Unilever, για παράδειγμα, πραγματοποίησε πέρυσι μια τεράστια αναβάθμιση προϊόντων σε μάρκες όπως Dove, Vaseline και Hellmann's, που αφορούσε 45.000 διαφορετικούς κωδικούς προϊόντων.
Η αλλαγή δεν είναι υποχρεωτική ούτε επιβάλλεται από κάποια κυβέρνηση. Όμως, καθώς η Walmart, η Costco, η Target και άλλοι μεγάλοι retailers αλλάζουν τους scanners και τις βάσεις δεδομένων τους, οι εταιρείες που θα καθυστερήσουν κινδυνεύουν να μείνουν πίσω, ακόμη και εκτός ραφιών.
Και υπάρχει ένα επιπλέον πρόβλημα: μέχρι να ολοκληρωθεί η μετάβαση, η GS1 απαιτεί από τα προϊόντα να φέρουν και τους δύο κώδικες, σε απόσταση έως 50 χιλιοστών μεταξύ τους. «Το να τυπώσεις ένα νέο τετράγωνο πάνω σε ένα κουτί είναι το εύκολο κομμάτι», λέει η Hardcastle. Το δύσκολο είναι ότι ο νέος κώδικας αποτελεί έναν σύνδεσμο και οι σύνδεσμοι χρειάζονται υποδομή. Οι πληροφορίες πρέπει να είναι σωστές, ενημερωμένες και διαθέσιμες.
Για τους καταναλωτές, η αλλαγή μπορεί να σημαίνει πολύ περισσότερες πληροφορίες, χωρίς απαραίτητα περισσότερο κείμενο πάνω στη συσκευασία. Η έρευνα της Hardcastle και της GS1 έδειξε ότι το 79% των καταναλωτών προτιμά τα QR codes. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα σκανάρει κάθε συσκευασία στο καρότσι του σούπερ μάρκετ. Σημαίνει ότι θέλει τις σωστές πληροφορίες διαθέσιμες τη στιγμή που τις χρειάζεται, από συνταγές μέχρι στοιχεία για την προέλευση ενός προϊόντος.
«Δεν θέλουν απαραίτητα περισσότερες πληροφορίες», λέει η Hardcastle. «Θέλουν τις σωστές πληροφορίες».
Και καθώς το 2027 πλησιάζει, παραμένουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα. Ποιος θα ελέγχει ότι κάθε QR code λειτουργεί; Θα πρέπει οι σχεδιαστές να σκανάρουν κάθε κώδικα ξεχωριστά για να διαπιστώνουν ότι ο σύνδεσμος και η αντίστοιχη σελίδα λειτουργούν; Θα υπάρχει ένας αριθμός για κάθε κώδικα, ώστε να διευκολύνεται η παρακολούθηση των αποθεμάτων και των βάσεων δεδομένων;
«Οι άνθρωποι δεν αγαπούν την αλλαγή και δεν αγαπούν την αλλαγή που πρόκειται να κοστίσει χρήματα», λέει η Light. «Είναι σαν να πέφτει ένας μετεωρίτης στον πλανήτη και κανείς να μην τον προσέχει».
